سیر تاریخی بارگاه حضرت معصومه (سلام الله علیها) به طور كوتاه
توسط : ya mahdi10

سیر تاریخی بارگاه حضرت معصومه(ع) به طور كوتاه

پس از خاكسپاری پیكر حضرت معصومه(ع) در محل فعلی، كه در آن عصر به نام بابلان نام داشت، پسران اشعری، سایبانی از بوریا، بر روی مرقد او ترتیب دادند، پس از مدتی در اواسط قرن سوم هجری قمری، حضرت زینب دختر امام جواد(ع) از مصالح آجر و سنگ و گچ، گنبد و بارگاهی بر روی مرقد مطهر حضرت معصومه(ع) ساخت.

سپس به مرور زمان دو گنبد دیگر در كنار گنبد اول ساخته شد كه سومین آنها مدفن حضرت زینب دختر امام جواد(ع) شد.

این سه گنبد تا سال 457 هـ .ق برقرار بودند، تا اینكه در همان سال میرابوالفضل عراقی(وزیر طغرل كبیر) به تشویق عالم بزرگ، شیخ طوسی(متوفای سال 460 قمری) به جای آن سه گنبد، یك گنبد مرتفعی ساخت.

 

در عصر صفویه

از آن زمان تا ظهور خاندان صوفی(245)بارگاه به همان وضعی كه نگاشتیم بود، نه ضریحی بود و نه ایوان های باشكوهی كه اكنون دیده می شود، و نه صحن كهنه و نو.

تعمیرات مهم آستانه مقدسه حضرت معصومه از زمان سلطنت خاندان صفوی شروع شد.

در سال 925 قمری شاه اسماعیل اول، ایوان قسمت شمالی(ایوان طلا) را ساخت، و شالوده صحن كهنه(كوچك) را ریخت، پس از او شاه طهماسب اول برای مرقد ضریحی از كاشی درست كرد و نیز بنای تاریخی ایوان جنوب مدرسه فیضیه را كه به صحن كهنه چسبیده است ساخت. در سال 1077 شاه صفی صحن زنانه را ـ كه اكنون به صورت محلوطه سرپوشیده به نام مسجد طباطبائی است و سابقاً سقف و گنبد نداشته است ـ ساخت كه در سمت جنوبی آستانه است، این صحن برای مقبره شاه عباس و شاه سلیمان و شاه سلطان حسین راه مخصوصی شد.

سپس شاه عباس ضریحی از فولاد سفید، ترتیب داد، و ضریح فعلی همان ضریح فولادی است كه صفحه هایی از نقره را بر آن افزوده اند.

در عصر قاجاریه

پس از پایان حكومت صفویان، دیگر تعمیرهای قابل توجهی در بارگاه و اطراف آن نشد تا وقتی كه سلطنت ایران به دست قاجاریه(246)رسید.

در سال 1218 قمری فتحعلی شاه با دوازده هزار خشت با پوشش طلا، گنبد را طلا نمود و در سال 1236 مسجد بالا سر بنا شد.

در سال 1276 ایوان شاه اسماعیل صفوی را طلا كردند.

در سال 1375 ضریح فولادین شاه عباس را نقره نمودند.

در آخر قرن 13 هجری قمری، شالوده صحن جدید(بزرگ) به وسیله آقا ابراهیم امین السلطان ریخته شد و ساختمان آن را پسرش میرزا علی اصغر خان اتابك صدر اعظم ایران در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه، در سال 1303 قمری به پایان رسانید.(247)

ظریف كاری های صنایع مختلف در این آستانه از طلاكاری و نقره و میناكاری گرفته تا آینه كاری و خطوط مختلف از نسخ، نستعلیق، شكسته، كوفی و ثلث و ده ها و صدها ظریف كاری ها در درهای گوناگون حرم مطهر و... بیش از اینها است كه ما بتوانیم در این كتاب مختصر بیاوریم.(248)

پس از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری مرجع عظیم الشأن امام خمینی(ره)، تحولات معنوی و ساختمانی بسیار چشمگیری در بارگاه ملكوتی حضرت معصومه(ع) از جهات مختلف به وجود آمده، از جمله مسجد اعظم قم به آستانه ملحق شده، و مرقد شریف آیه الله العظمی بروجردی(ره) در كنار مسجد بالا سر قرار گرفته، و نظم خاص روحانی درتمام امور دیده می شود، كه جداً در خور تحسین است. یكی از آنها غبارروبی حرم مطهر و داخل ضریح، با حضور مراجع و بزرگان علم و تقوا است كه تماشای صحنه ملكوتی آن در سیمای جمهوری اسلامی، انسان را به یاد غبارروبی حرم مطهرحضرت رضا(ع) برادرحضرت معصومه(ع) می اندازد.

كوتاه سخن آنكه: هم اكنون بارگاه ملكوتی حضرت معصومه(ع) با كمال جلال و جبروت، تقریباً در مركز شهر قم قرار گرفته، و همچون روحی در كالبد این سرزمین، و خورشیدی تابان در این خطه مقدسه است. و همواره زیارتگاه ده ها هزار عاشق شیفته از اكثر كشورهای اسلامی می باشد، و حرم و صحن ها و اطراف، در روزهای مخصوص مانند: عاشورا، اربعین، عید نوروز و... مملو از جمعیت است.

---------------------------------------------------
(1) ـ‌ خاندان صفوی از سال 905 قمری تا سال 1135 قمری یعنی 230 سال در ایران سلطنت كردند، پادشاهان این خاندان به این ترتیب هستند: شاه اسماعیل اول، شاه طهماسب اول، شاه اسماعیل دوم، شاه عباس اول، شاه صفی، شاه عباس دوم، شاه سلیمان، شاه سلطان حسین، شاه طهماسب دوم، شاه اسماعیل سوم، شاه عباس سوم(دایره المعارف فرهنگ و هنر، ص 778).
(2) ـ خاندان قاجاریه از سال 1200 تا سال 1339 هجری قمری در ایران سلطنت كردند، پادشاهان این خاندان به این ترتیب بودند: آقا محمدخان، فتح علی شاه محمد شاه، ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمد شاه.(دایره المعارف فرهنگ و دانش و هنر، ص 778.)
(3) ـ گنجینه آثار قم، ج 1، راهنمای قم، ص 32ـ 40.
(4) ـ شرح مفصل این امور را در كتاب راهنمای قم و گنجینه آثار قم، ج 1، بخوانید.
(5) ـ مطابق این بیت، تعداد بانوان منسوب به امامان(علیه السلام) كه در كنار مرقد حضرت معصومه (سلام الله علیها) دفن شده اند هفت نفر می باشند.
(6) ـ‌ پیامبر فرمود: كسیت كه زبان خود را از آبروی مردم نگهدارد(آبروی مردم را نبرد) خداوند در روز قیامت لغزش های او را پس می گیرد.(نادیده می گیرد)
(7) ـ‌ كسی كه بین مادر و فرزندش جدایی بیندازد، خداوند بین او و بهشت جدایی می اندازد.
(8) ـ سؤال نیك كردن؛ نصف علم است.
(9) ـ‌ زنا موجب فقر و تهی دستی می شود.
(10) ـ‌ خداوند متعال یار بنده خود است تا وقتی كه بنده، یار برادر خود می باشد.
(11) ـ توضیح بیشتر را در كتاب"حضرت معصومه" چشمه جوشان كوثر، نوشته نگارنده بخوانید.
(12) ـ اقتباس از نشریه پیام آستانه، مورخه 23 آذر ش: ص 4.
(13) ـ بحار،‌ج100، ص 121.
(14) ـ هفته نامه پیام آستانه، شمارة 25، تاریخ 8/12/1380ش، ص 1 و 4.
------------------------------------
محمد محمدی اشتهاردی

چهارشنبه 2/12/1391 - 12:5
پسندیدم 0
UserName