مقدمه
بعلت تغییر شیوه زندگی در كشورهای صنعتی و در حال توسعه و وجود عوامل مستعدكنندهای نظیر چاقی، استرس، كم تحركی و رژیمهای غیربهداشتی، بروز بیماریهای غیرواگیر در این جوامع بیشتر میباشد.
از آنجایی كه اكثر بیماریهای غیرواگیر مزمن و دائمی هستند، لذا این دسته از بیماران از زمان ابتلاء تا پایان عمر نیازمند مراقبتهای بهداشتی دقیق و وسیعی خواهند بود و همچنین با توجه به بروز علائم، اساساً از كیفیت زندگی خوبی برخوردار نخواهند بود و حتی علیرغم تأمین نیازهای بهداشتی درمانی برای این دسته از بیماران متأسفانه درصد قابل توجهی از توان كاری و اقتصادی را از دست خواهند داد.
دیابت از زمانهای كهن برای بشر شناخه شده بود. در یكی از متون هندی كه مربوط به حدود 2600 سال قبل است به شیرین بودن ادرار بعضی از بیماران اشاره شده است با وجود قرنها سابقه آشنایی و توجه پزشكان به بیماری قند هنوز تنها در 5% موارد میتوان به دقت علت پیدایش این بیماری را مشخص كرد.
بیماری قند (دیابت) شایعترین و مهمترین بیماری ناشی از اختلالات متابولیك است و یكی از علل عمده مرگ و میر و ناتوانی در بسیاری از كشورها و پنجمین علت عمده مرگ و میر را در جوامع غربی تشكیل میدهد.
شیوع بیماری كاملاً مشخص نیست ولی به نظر میرسد در اجتماعات مختلف 3-2% افراد مبتلا به این بیماری باشند.
برطبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2000 میلادی (1379 شمسی) حدود 100 میلیون نفر در دنیا دچار دیابت هستند و طبق آخرین بررسیها در كشور، حدود 3% افراد جامعه مبتلا به دیابت هستند كه این رقم در افراد 30 سال به بالا حدود 3/7% میباشد بعبارتی حدوداً 000/000/2 نفر در ایران مبتلا به دیابت قندی هستند.
ساختمان و كار لوزالمعده (پانكراس):
لوزالمعده از نظر ساختمانی مشابه غدد بزاقی میباشد طول آن 17 سانتیمتر و از دوازدهه تا طحال كشیده شده و دارای سه قسمت است.
سر لوزالمعده كه پهنترین قسمت آن است و در طرف راست شكم و در وسط قوس دوازدهه جای دارد.
تنه لوزالمعده كه قسمت اصلی غده است در پشت معده و در جلوی اولین مهره كمری است.
دم لوزالمعده كه قسمت باریك لوزالمعده است و در طرف چپ شكم قرارداشته و تا مقابل طحال میرسد.
غده لوزالمعده از لوبولهای ترشحی تشكیل یافته كه پیرامون مجاری باریك قرار دارند.
این مجاری باریك ترشحی، به مجرای اصلی غده یا مجرای ویرسونگ منتهی میشوند كه خود به مجرای كلدوك و بعد دوازده ختم میشود.
در لابلای لوبولهای ترشحی لوزالمعده تودههای سلولی پراكنده مخصوصی هستند كه به جزایر لانگرهانس معروفند و خاصیت ترشحی دارند و جمعاً یك غده مترشحه داخلی راتشكیل میدهند. لوزالمعده دارای دو عمل است یكی ترشح آنزیمهای گوارشی و دیگری ایجاد یك ترشح داخلی یعنی انسولین كه محصول جزایر لانگرهانس میباشد و نقش عمده و اساسی را در متابولیسم مواد هیدروكربنه بعهده دارد.
انسولین ذخیره قندی بدن را بصورت گلیكوژن در كبد كنترل و غلظت گلوكز را در خون در حد معینی نگهداری میكند. مقدار قند خون در حال ناشتا 70 تا 110 میلیگرم در هر 100 سانتیمتر مكعب خون است. نیم ساعت پس از صرف غذا مقدار خون بسرعت و ناگهانی بالا میرود. در بیماران مبتلا به مرض قند یادیابت، جزایر لانگرهانس غالباً آسیب دیدهاند و مقدار ترشح انسولین نقصان مییابد. لذا عمل تنظیم قند دچار اشكال گردیده و قند بصورت گلیكوژن در كبد ذخیره نمیشود. در نتیجه میزان قند خون بالا رفته و مقداری از آن وارد ادرار میشود.
بیماری دیابت چیست؟
بیماری است كه به علت اختلال در متابولیسم كربوهیدراتها، چربیها و پروتئینها ایجاد میشود و با كمبود ترشح یا كارائی انسولین همراه است.
قندخون كه گلوكز نامیده میشود در حالت طبیعی و ناشتا به میزان 110- 70 میلیگرم در دسیلیتر متغیر است و بعد از صرف غذا افزایش مییابد.
هنگامی كه قند خون ناشتا از 140 میلیگرم در دسیلیتر بالاتر باشد اصطلاحاً هیپرگلیسمی نامیده میشود در حالت طبیعی قند در ادرار دیده نمیشود ولی هنگامی كه قند خون از 170 میلیگرم در دسیلیتر تجاوز نماید قند در ادرار ظاهر میگردد علت این امر آن است كه در حالت طبیعی كلیهها پس از باز جذب قند را به خون باز میگردانند در نتیجه قند از طریق ادرار دفع نمیشود ولی چنانچه قند خون از 170 میلیگرم در دسیلیتر بالاتر برود كلیهها قادر به باز جذب كامل قند نبوده و مقداری قند در ادرار ظاهر خواهد شد. چنانچه قند خون كمتر از 60 میلیگرم در دسیلیتر باشد آن را هیپوگلیسمی مینامند.
اهداف كلی كنترل دیابت:
1- تخفیف علائم بیماری.
2- اصلاح مشكلات بهداشتی همراه آن و كاهش ابتلاء، مرگ و میر و مخارج اقتصادی دیابت.
3- پیشگیری از عوارض حاد و دیررس دیابت تا حد ممكن، نظارت بر پیشرفت عوارض و مداخله دورهای.
4- بهبود كیفیت زندگی و نیروی تولید فرد دیابتی.
انواع دیابت
دیابت به 4 نوع تقسیم میشود:
1- دیابت وابسته به انسولین: یا نوع یك كه در كودكان و نوجوانان دیده میشود و درصد كمی (15 – 10%) از كل بیماران دیابتی را شامل میشود در این نوع دیابت به علل مختلف غدد پانكراس قادر به ترشح انسولین نیست. به همین دلیل افراد مبتلا باید تحت درمان با انسولین قرار گیرند.
علائم تشخیص دیابت ملیتوس وابسته به انسولین:
- شروع حاد .
- كاهش سریع وزن.
- پیدایش كتون در ادرار.
- شروع در سنین جوانی (20 سال كمتر) .
2- دیابت غیر وابسته به انسولین یا دیابت نوع دو كه بیشتر در افراد بالای 30 سال مشاهده می شود و بیشترین بیماران دیابتی در این گروه قرار دارند. عواملی كه در بروز این بیماری دخالت دارند عبارتند از زمینه ارثی – زندگی كم تحرك – چاقی – پرخوری.
در درمان این نوع دیابت كاهش وزن با رعایت رژیم غذایی مناسب همچنین ورزش و تحرك جسمی از اهمیت خاص برخوردار است.
3- دیابت حاملگی: نوع دیگر دیابت كه ممكن است در دوران بارداری پیش آید كه آن را دیابت بارداری مینامند.
در طی دوران بارداری كنترل خوب قند اهمیت خاصی دارد. اگر در قبل و طی بارداری كنترل قند، خوب صورت گرفته باشد عوارض مادر و نوزاد كاهش مییابد. كنترل خوب بیوشیمیایی قبل از بارداری مهم است چون بنظر میرسد هیپرگلیسمی یك عامل مهم در ایجاد نقایص مادرزادی میباشد و خطر این نقایص در طی 8 هفته اول حاملگی بیشتر است.
تعدادی از زنان در سنین باروری، دیابت ملیتوس حاملگی را بروز میدهند. دیابت حاملگی بعنوان دیابتی كه از ابتدا در دوران حاملگی شناسایی میشود تعریف شده است.
برای پیشگیری از عوارض مادرزادی و حوالی زایمان تشخیص به موقع و سریع عدم تحمل گلوكز در دوران حاملگی مهم است مزایای دیگر غربالگری دیابت حاملگی این حقیقت است كه زنانی كه در دوران بارداری عدم تحمل گلوكز دارند. خطر ابتلا به دیابت در آنها بیشتر خواهد بود.
غربالگری در دوران حاملگی در دو مرحله پیشنهاد شده است:
1- همگی زنان باردار باید در اواخر 6 ماهگی (هفته 24 تا 28) از نظر دیابت حاملگی بررسی شوند (اندازهگیری قند خون یكساعت پس از مصرف 50 گرم گلوكز خوراكی).
2- در صورت مثبت شدن این آزمایش تست تشخیص قطعی با اندازهگیری قند خون ناشتا و یك، دو و سه ساعت پس از مصرف 100 گرم گلوكز خوراكی انجام میشود.
در صورتی كه در 2 مورد از چهارمورد آزمایش عدد قند بیشتر از حد مجاز باشد بیمار مبتلا به دیابت حاملگی است و میتوان در وهله اول از رژیم و ورزش برای كنترل قند خون استفاده كرد. باید توجه داشت كه رژیم بیماران دیابتی حامله خیلی سنگین نباشد و ناشتای طولانی نداشته باشد. محدود كردن مواد غذایی دارای كربوهیدراتهای ساده كفایت میكند. در صورتی كه پس از 2-1 هفته قند خون ناشتای بیمار همچنان بالا باشد (بالاتر از 100) بیمار باید تحت درمان با انسولین قرار گیرد كه تجویز انسولین حداقل در دو نوبت صبح و عصر بصورت توأم (مخلوط NPH و كریستال) انجام خواهد گرفت.
كسانی كه در معرض خطر هستند شامل زنان دارای:
- سابقه قبلی دیابت حاملگی یا عدم تحمل گلوكز.
- سابقه خانوادگی دیابت.
- چاقی .
- سابقه مامایی بد .
- سابقه تولد نوزاد بیش از 4 كیلوگرم .
- سابقه مردهزایی یا نقص مادرزادی نوزاد در حاملگی قبلی .
4- انواع اختصاصی دیابت: این نوع دیابت از عوامل زیر بوجود میآیند:
- نقص ژنتیكی در اعمال سلولهای با كروموزم 7 گلوكوكنیاز.
- بیماری پانكراس اگزوكرین .
- اندوكرینوپاتی: اكرومگالی، كوشینگ و ...
- داروها و مواد شیمیایی .
- عفونتها: سرخچه مادرزادی، سیتومگالو ویروس و ...
- اختلال سیستم ایمنی .
- بعضی از سندرومهای ژنتیكی مانند سندرم دلون، كلاین فلتر، ترنر و ...
- نقص ژنتیكی عمل انسولین
علائم دیابت:
علایم دیابت عبارت است از: پرنوشی، پرادراری، پرخوری، كاهش وزن شدید، مزه تلخ در دهان و زبان خشك (بخصوص در دیابت وابسته به انسولین) دیر بهبود پیداكردن زخمها، تاری دید.
شروع علائم دیابت در دیابت نوع یك به طرز ناگهانی است در حالی كه در دیابت نوع دو علائم به تدریج ظاهر میشود.
عوارض دیابت
1- عوارض حاد (زودرس):
الف) شوك ناشی از كاهش شدید میزان قند خون (هیپوگلیسمی) شایعترین، مهمترین و خطرناكترین عارضه در بیمارانی است كه از انسولین استفاده میكنند كه مهمترین دلایل بروز این عارضه عبارت است از تزریق بیش ازاندازه انسولین – تاخیر در مصرف غذا یا حذف یك وعده اصلی غذایی، انجام فعالیتهای ورزشی شدید و غیرمعمول
علائم هیپوگلیسمی عبارت است از:
احساس ضعف یا گرسنگی – رنگ پریدگی – عرق سرد – طپش قلب – سرگیجه – گیجی – خواب آلودگی در صورتی كه به این علائم توجه نشود و عوارض ادامه پیدا كند نهایتاً باعث بیهوشی و مرگ میشود.
علائم هیپرگلیسمی عبارت است از:
تشنگی، ادرار زیاد، خستگی، ضعف عضلانی، درد شكم، اختلالات بینایی، تاری دید، گیجی و منگی و نهایتاً بیهوشی.
اغماء ناشی از افزایش شدید میزان قند خون (هیپرگلیسمی): در این حالت میزان قند خون به شدت افزایش مییابد و باعث بروز علائم میشود مهمترین دلائلی كه باعث پدید آمدن این عارضه میشود عبارت است از عدم مصرف انسولین به میزان كافی – پرخوری بیش از حد – كمتحركی.
2- عوارض مزمن:
مهمترین این عوارض عبارتند از: ضایعات چشمی – ضایعات كلیوی – افزایش فشارخون – افزایش چربیهای خون كه نهایتاً منجر به ضایعات قلبی، عروقی میشود. ضایعات عصبی – دیر بهبود یافتن زخمها بخصوص در پاها كه نهایتاً ممكن است منجر به قطع عضو شود.
عوارض چشمی دیابت:
دیابت یكی از شایعترین بیماریهای غدد مترشحه داخلی است كه ارگانهای مهم بدن را از جمله قلب و عروق – مغز – كلیه – سیستم اعصاب و چشم درگیر میكند و علیرغم پیشرفتهای موجود هنوز عوارض دیابت در چشم خصوصاً رتینوپاتی دیابتی یكی از علل مهم كاهش بینایی در افراد میباشد.
جدیترین عارضه دیابت در چشم رتینوپاتی دیابتی است كه با تغییرات ته چشمی همراه است این تغییرات میتواند شامل خونریزیهای داخل چشمی باشد.
عوامل مساعدكننده دیابتیك رتینوپاتی شامل موارد زیر میباشد:
1- طول مدت ابتلاء به دیابت.
2- عدم كنترل خوب قند خون.
3- همراه بودن دیابت با فشارخون.
4- همراه بودن دیابت با بیماریهای كلیوی.
5- همراه بودن دیابت با بالا بودن چربی خون.
6- مواردی از قبیل حاملگی و یا بلوغ.
بنابراین تأكید میشود افرادی كه مبتلا به دیابت هستند خصوصاً در نوع دوم به محض تشخیص دیابت معاینات كامل چشمی انجام شود.
معمولاً در دیابت نوع یك تا 5 سال اول ابتلا، ایجاد ریتنوپاتی دیابتی نادر است.
قسمتهای دیگر چشم در جریان دیابت ممكنست درگیر شوند از قبیل پلك و عضلات خارجی چشم كه بصورت فلج اعصاب عضلات و پلك تظاهر پیدا كرده و فرد دچار انحراف چشم و افتادگی پلك و دوبینی میشود. قرنیه بیماران دیابتی دچار كاهش حس میشود كه این حالت ممكن است زمینه را برای ایجاد عفونتهای قرنیه مستعد كند.
فرد دیابتی ممكنست دچار كاتاراكت (آب مروارید) و گلوكوم شود. بنابراین كنترل كاتاراكت و كنترل فشار چشم درافراد دیابتی از اهمیت بالایی برخورداراست دیابت همانگونه كه اعصاب قسمتهای دیگر را درگیر میكند عصب بینایی چشم را هم ممكن است دچار اختلال كند.
توصیهها:
شناسایی بیماران دیابتی و كنترل دقیق قند، فشارخون و چربیهای خون، معاینات دورهای منظم چشمی در افراد دیابتی شناسایی گرفتاریهای چشمی و پیگیری و درمان زودرس آنها تا فرد دچار اختلال دید نشود.
نفروپاتی:
نفروپاتی دیابتی علت عمده مرگ در بین افراد دیابتی و همچنین عامل مهمی در ابتلاء و افزایش هزینههای مراقبت بهداشتی ناشی از دیابت میباشد. نفروپاتی در مرحله پیشرفته موجب بیماری كلیوی كه نیازمند دیالیز و پیوند كلیه است میگردد.
به سه طریق میتوان جلو عارضه را گرفت و یا پیشرفت آن را كند نمود:
1- كنترل شدید قند
2- درمان جدی فشارخون
3- پرهیز از داروهای نفروتوكسیك و درمان سریع و به موقع عفونت .
اقداماتی كه میبایست جهت جلوگیری از نفروپاتی انجام شود به شرح ذیل می باشد:
1- افراد دیابتی میبایست در معاینه اولیه و بطور دورهای در آزمایشات سالانه از نظر وجود پروتئین تحت آزمایش ادرار قرار گیرند.
2- در صورت نبودن پروتئین در ادرار در جایی كه امكانات محلی وجود دارد آزمایش میكروآلبومینوری توصیه میگردد.
3- در صورت وجود میكروآلبومین یا ماكروآلبومین در ادرار:
الف) كاركرد كلیه باید بطور متناوب ارزیابی كامل گردد.
ب) درمان فشارخون بایستی هرچه سریعتر شروع شود و كنترل خوب انجام گرفته و به بررسی اجتناب از داروهای نفروتوكسیك و درمان سریع و مؤثر عفونت تأكید گردد.
ج) كنترل مطلوب دیابت بایستی تضمین شود.
د) در صورت احتیاج، تعدیل رژیم غذایی به شكل كاهش پروتئین دریافتی و محدودیت نمك باید مورد نظر قرار گیرد.
نورپاتی دیابتی:
آسیب اعصاب محیطی یك عارضه شایع دیابت است.
این عارضه سبب تظاهرات بالینی متنوع و قابل توجهی میگردد.
در پلی نوروپاتی قرنیه به علت درگیری اعصاب حسی و حركتی در نواحی انتهایی اندامها ضعف حركتی و اختلال حس در انگشتان پاها و دستها ایجاد میشود كه در صورت پیشرفت بیماری میتواند به نواحی فوقانیتر اندامها گسترش یابد.
در نوروپاتی اتونومیك كه به علت درگیری رشتههای عصبی سمپاتیك و پاراسمپاتیك ایجاد می شود فلج معده، یبوست، اسهال دیابتی، عدم كاركرد مثانه و هیپوتانیون ارتوستاتیك (كاهش فشار وضعیتی) بروز مینماید.
در طی ارزیابی اولیه از بیمار باید علایم نوروپاتی سوال شود. غربالگری جهت كشف نوروپاتی اتونومیك خصوصاً قبل از بیهوشی عمومی مهم است ابتلاء اعصاب محیطی همراه با بیماریهای عروقی (اختلالات عروقی) باعث بروز زخمهای تروفیك در پاها میشوند كه در صورتی كه مورد مداوا قرار نگیرند منجر به قطع عضو خواهند شد.
با كنترل خوب قند خون میتوان گرفتاری اعصاب محیطی را پیشگیری كرد و یا به تأخیر انداخت. در صورت بروز زخم پاها با درمان سریع آنها از عوارض بعدی جلوگیری نمود. درد نوروپاتی دیابتی میتواند آزادهنده باشد و اغلب نیاز به توجه دارد و در صورت تداوم درد علیرغم كنترل قند خون ممكن است درمان دارویی هم احتیاج باشد.
مراقبت شدید در افراد دارای علایم ذیل ضروری است:
الف) علایم درگیری اعصاب محیطی.
ب) وجود نفروپاتی یا رتینوپاتی .
ج) تغییر شكل پاها یا وجود اختلالات ارتوپدیك یا روماتیسمال در بیمار.
مراقبت از پاها:
زخمهای شدید پا كه منجر به قطع عضو میشوند یكی از عوارض مهم دیابت هستند.
دو رویكرد اصلی پیشگیری شامل:
1- تشخیص افراد در معرض خطر.
2- شناسایی اولیه زخمهای پا.
مراقبت شدید در افراد دارای علائم ذیل ضروری است:
- علائم و یا نشانههای گرفتاری نوروپاتیك.
- نورپاتی یا رتینوپاتی .
- تغییر شكل پاها و اختلالات ارتوپدی مزمن یا روماتیسمال.
- بهداشت كم .
در مراقبت از پاها نكات ذیل ضروری است:
- خودآزمایی .
- اجتناب از ضربه.
- ترك سیگار .
- پوشیدن كفشهای مناسب و اندازه.
بیماریهای قلبی و عروقی
بیماریهای قلبی، عروقی (بیماریهای عروق كرونر سكتههای مغزی) از عوامل هدایتكننده مرگ در افراد دیابتی هستند.
عوامل خطرزا برای تظاهر بیماری عروق بزرگ غالباً در افراد دیابتی پیدا میشود.
موارد ذیل جهت كنترل بیماریهای قلبی وعروقی ضروری است:
- پیشگیری و ترك سیگار .
- اصلاح سایر عوامل خطرزای بیماریهای قلب و عروق، كنترل خوب فشارخون و درمان مؤثر هیپرلیپیدمی.
- راهنمای تغذیهای برای كاهش وزن، كم كردن مصرف چربی اشباع و جلوگیری از افزایش نمك در رژیم غذایی و پرهیز كردن نسبت به استفاده از الكل خصوصاً در افراد با تری گلیسرید بالا.
- ارتقاء فعالیت جسمانی و ورزش.
فشارخون بالا
فشارخون بالا معمولاً همراه با دیابت است و ممكن است، دیابت را مشكلتر كند. هر دو بیماری از عوامل خطرزای غیروابسته مهم برای قلب وعروق، كلیه، مغز و بیماری عروق محیطی هستند. هرچه زودتر باید فشارخون بالا تشخیص داده شود و تحت درمان قرار گیرد.
عوارض مستعدكننده ابتلا به دیابت:
این عوامل عبارتند:
- چاقی.
- كم تحركی.
- پرخوری .
- زمینههای ارثی و فامیلی.
- نداشتن فعالیت بدنی .
- حاملگی .
- كشیدن سیگار .
افراد در معرض خطر:
1- افراد چاق .
2- افرادی كه سابقه دیابت در خانواده و فامیل نزدیك آنها وجود دارد.
3- افرادی كه علائمی از دیابت را دارند.
4- افراد كم تحرك.
5- مادرانی كه سابقه تولد نوزادان 4 كیلوگرم یا بیشتر را دارند.
6- زنانی كه سابقه سقطهای مكرر و مردهزایی دارند.
7- افرادی كه دچار كاهش وزن بدون علت شدهاند.
8- خانمهای حامله.
آموزش:
آموزش فرد دیابتی یك جزء ضروری در كنترل بیماری است. برای تأمین كنترل مناسب باید دانش اساسی و مهارهای لازم توسط بیمار و خانوادهاش كسب شود و تیم مراقبتهای بهداشتی با بیمار به دقت برای رسیدن به این هدف كاركند و خود مراقبتی را ارتقاء بخشد. هم چنین فرد دیابتی باید در نیل به اهداف درمانی كنترل وزن، فشارخون و قند خون درگیر شود.
فرد مبتلا به دیابت باید مهارت و اطلاعات كافی را در زمینههای زیر بدست آورد:
1- اهداف درمان فوری.
2- نیازمندیهای تغذیهای فردی و برنامهریزی غذایی.
3- نوع و میزان ورزش و فعالیتهای جسمانی .
4- اثرات متقابل غذای دریافتی و فعالیت جسمانی با داروهای خوراكی كاهش دهنده قند خون و انسولین .
5- بهبود شیوه زندگی، برای مثال: اثرات زیانبار استعمال دخانیات، چاقی و مصرف الكل .
6- خودپایشی و اهمیت نتایج و فعالیتهای انجام شده .
7- نحوه اقدام در شرایط اضطراری (بیماری، كاهش قند خون).
8- نحوه جلوگیری از بروز عوارض و نحوه شناسایی آنها در مراحل اولیه، بطور مثال چگونه از پاهای خود مراقبت نمایند.
اپیدمیولوژی:
بعلت تغییر شیوه زندگی در كشورهای صنعتی و كشورهای در حال توسعه و وجود عوامل مستعدكنندهای نظیر چاقی، استرس، كم تحركی و رژیمهای غیربهداشتی، بروز بیماریهای غیرواگیر در این جوامع بیشتر از سایر مناطق میباشد از آنجایی كه اكثر بیماریهای غیرواگیر مزمن و دائمی هستند. لذا این دسته از بیماران از زمان ابتلا تا پایان عمر نیازمند مراقبتهای بهداشتی دقیق و وسیعتر خواهند بود بعلاوه اكثر این بیماران بعد از گذشت چند سال كم و بیش مبتلا به عوارض مربطه نیز خواهند شد كه مراقبتهای مضاعفی را طلب میكند. همچنین علیرغم تامین نیازمندیهای بهداشتی درمانی برای این دسته از بیماران و پیگیری و مراقبت دقیق از آنها بازهم افراد مبتلا درصد قابل توجهی از توان كاری و اقتصادی را از دست خواهند داد و اساساً از كیفیت زندگی خوبی برخوردار نخواهند بود.
دیابت شایعترین بیماری متابولیك با شیوعی رو به افزایش، ازدیاد 122% جمعیت مبتلایان از سال 1995 تا 2025، ایجاد هزینههای مستقیم به میزان 5/2 تا 15 درصد كل بودجه بهداشتی، هزینههای غیر مستقیم تا چند برابر و هزینههای نامحسوس غیرقابل برآورد، پدیدآورنده عوارضی چون بیماریهای ایسكمیك قلبی، هیپرتانسیون، انواع نارسایی قلبی، رتینوپاتی، نوروپاتی، نفروپاتی، كاتاراكت و ... مسئول 4 میلیون مرگ در سال و 9% كل مرگهای جهان است.
برطبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 1991 میلادی (1370 هجری شمسی) حدود 50 میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری قند مبتلا بودهاند گزارشات واصله از اكثر كشورهای منطقه مدیترانه شرقی حاكی از آن است كه دیابت ملیتوس یك مسئله بسیار مهم و خطر جدی برای بهداشت عمومی است مطالعات انجام شده نشان داده است كه در بعضی از این كشورها بیش از 10 درصد جمعیت سنی 20 سال و بالاتر مبتلا به دیابت میباشند و اگر افرادی كه عدم تحمل گلوكز دارند نیز به این میزان اضافه شود ممكن است این رقم دو برابر شود.
آخرین بررسیهای انجام شده در زمینه اپیدمیولوژی بیماری دیابت در ایران حدود 3% افراد جامعه مبتلا به دیابت میباشند كه این رقم در افراد 30 سال به بالا حدود 3/7% میباشد.
در ایران تخمین زده میشود 2 میلیون مبتلا وجود دارند كه نیمی از موارد از بیماری خود بیاطلاعند.
درمان دیابت:
مهمترین اصل در درمان بیماری قند، پیروی از رژیم غذایی مناسب است فعالیتهای بدنی و ورزش مناسب به وضعیت بیمار در كاهش قند خون كمك میكند در صورتی كه قند خون با رعایت رژیم غذایی و ورزش به حد طبیعی نرسد از قرصهای پایین آورنده قند خون یا انسولین استفاده میشود.
اهداف رژیم درمانی:
1- كنترل وزن .
2- فراهم كردن نیازمندیهای تغذیهای .
3- نگهداری سطح قندخون تا حدامكان نزدیك به سطح طبیعی با كنترل مطلوب .
4- اصلاح هرگونه چربی خون غیرطبیعی همراه .
5- تأمین پایداری و سازگاری فرد با سایر انواع درمان كه در صورت لزوم به كارگرفته میشوند. مانند داروهای خوراكی یا انسولین .
ورزش
فعالیت جسمانی موجب تسریع در كاهش وزن میشود و حساسیت به انسولین را ارتقاء میبخشد. بنابراین سطح قند خون را كاهش میدهد. همراه با رژیم درمانی باید یك برنامه منظم فعالیت جسمانی و ورزش برای هر فرد مد نظر قرار گیرد. همچنین برنامه باید متناسب با موقعیت بهداشتی افراد و تناسب اندام باشد. بیماران باید در مورد خطر بالقوه كاهش قند خون در اثر ورزش (یا فعالیت جسمانی) و اینكه چگونه از آن اجتناب نمایند آموزش ببینند.
نكاتی كه فرد دیابتی به هنگام ابتلاء به سایر بیماریها باید رعایت كند:
- در مواردی كه شخص دیابتی مبتلا به بیماریهایی از قبیل سرماخوردگی، تب، پنومونی، اسهال و استفراغ و ... میشود بایستی اقدامات زیر را انجام دهد.
- در صورت تزریق انسولین نبایستی انسولین خود را قطع كند.
- اگر قادر به خوردن غذاهای جامد نیست بهتر است از غذاهای مایع مانند سوپ، آش، مایعات غیرشیرین، آب میوه، شیر استفاده نماید.
- بایستی به هنگام بیماری استراحت كافی نماید.
- در صورت ابتلاء به عوارض شدید مانند اسهال و استفراغ شدید حتماً به پزشك مراجعه نماید.