ساموئل ریچارْدْسون، رمان نویس انگلیسی در 19 آگوست 1689میلادی در انگلستان به دنیا آمد. وی در ابتدا به كارآموزی در یك چاپخانه مشغول شد و علاوه بر فراگیری فنون چاپ و تصحیح نمونههای كتاب، با مطالعات فراوان بر وسعت فكر و اطلاعات خود افزود. ریچاردسون از 20 سالگی به نویسندگی روی آورد تا این كه با انتشار پِمْلا یا تقوای اجر یافته در 4 جلد به شهرت فراوانی رسید. پیروزی این اثر چنان قاطع و قابل توجه بود كه هر كس آن را نخوانده بود به بیذوقی و ركود ذهن متهم میگشت. وی در سالهای بعد كتاب سرگذشت بانویى جوان در 7 جلد و تاریخ سِرْچارلْزْ گراندیسون را در 7 جلد نگاشت كه این دو كتاب نیز موفقیت زیادی به دست آوردند. ریچاردسون از آن پس از داستاننویسی دست برداشت و به جمعآوری قطعههای برگزیدهای از كتابهایش پرداخت كه شامل كلمات قصار و عبارتهای حكیمانه و اخلاقی بود. در واقع، ادراك ریچاردسون درباره دگرگونی و انقلاب روح فرد و ایمان پرشور و راسخ او به تقوا و فضیلت و شیوه پرهیجان رمانهایش موجب پیروزی و محبوبیت فراوانش نزد كسانی میشد كه تشنه رمانهای سرگرمكننده بودند و همچنین تجزیه و تحلیلی كه در این كتابها از قلب و روح آدمی به عمل آمده بود، برایشان سود فراوان داشت. در سالهای بعد، شهرت ریچاردسون به خارج از انگلستان كشیده شد و الهامبخش بسیاری از نویسندگان اروپا گشت. در حقیقت، ریچاردسون پدر رمان تحلیلی در انگلستان شناخته شده و داستاننویسی انگلیسی را به طرزی كه امروزه معمول است پایه گذاری نموده است. ساموئل ریچاردسون سرانجام در 4 جولای 1761میلادی در هفتاد و دو سالگی درگذشت. درباره او گفتهاند كه هیچ نویسندهای قبل از ریچاردسون نتوانسته است چنین عمیقانه قلب و روح آدمی را بشكافد و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.
لودویکو آریْوسْتو، شاعر برجسته ایتالیایى در دوم نوامبر 1474میلادی در منطقه رژیو در ایتالیا به دنیا آمد. وی پس از نیمه کار گذاشتن تحصیلات خود در رشته حقوق، به تحصیل در رشته زبان و ادبیات باستانی گرایش یافت و با قرائت اشعار لاتینی، به زبان لاتین شعر سرود. چیزی نگذشت که به سبب مرگ پدر و برای تامین هزینه خانواده، منشیِ برخی رجال بزرگ شهر شد. با این حال، هر چه شهرت ادبیش گستردهتر میشد، وضع اجتماعیش نیز بیشتر رونق مییافت. لودوُیکو سالیانی فرماندار یکی از ایالتهای ایتالیا شد و توانست تا حد زیادی اوضاع آشفته آنجا را سر و سامان دهد. وی پس از آن شغلی نپذیرفت و زندگی آرامی در پیش گرفت. آریوستو آثار فراوانی دارد. اشعار تغزّلی وی که در دهه سوم زندگی سروده است، شامل بهترین اشعار جوانی اوست که در آنها با صداقت فراوان، عشقها، شادیها و لذتِ زیستن را در منظومههای بسیار لطیف و زیبا بیان کرده است. با این حال، آریوستو هجویاتی نیز سروده که چهره واقعی شاعر، خواستها و رنجهای درونی او را نشان میدهد و سرگذشت هنرمند و انسان و جامعه زمان را با سبکی بسیار گویا و صادقانه بیان میکند. آریوستو پنج کمدی نوشته است و برخلاف سبک نویسندگان آن زمانِ ایتالیا که ذهنشان پیوسته به استعاره و مجاز کشیده میشد و تنها واقعیت را در وجود قهرمانان ذهنی خود میدیدند، وی در کمدیهای خود، به زندگی واقعی نزدیک شده و با نکتهبینی فراوان، اشخاص نمایش را مورد مطالعه قرار داده است. آریوستو در کمدی لنا، با سبکی گویا و پرهیجانْ تصویری از شهری که در آن میزیسته و فسادی که در جامعه قرن شانزدهم رواج داشته را پیش چشم میگذارَد. این اثر، بهترین کمدی آریوستو شناخته شد چرا که واقعبینی موجود در این نمایشنامه، در تئاتر ایتالیا بیسابقه بوده است. آریوستو در منظومه معروف رولانِ خشمگین، که بر زمینه حماسههایى که در سراسر اروپای جنوبی رواج داشته، ساخته شده است، با قدرت و تسلطی فراوان، وقایع و نظم داستان را به تسلسل بیان کرده است. در واقع هیچ اثری تا این حد از تصویرهای عالم انسانی و در عین حال از خیالانگیزی و طنز و لطف شعر برخوردار نیست. آریوستو به سبب استادی در هنر و چیرگی نبوغ، با دقت و نازکبینی فراوان توانسته است همه جا تعادل را حفظ کند و از هر عنصری به اندازه لازم به کار بَرَد و بنایى از شعری بسیار لطیف و خوشآهنگ و عظیم برپا سازد. غنای فکر و لحن رنگارنگ رولان خشمگین همه جلوههای دوره رُنِسانس ایتالیا را منعکس کرده و گذشت قرنها هرگز از درخشندگی آن نکاسته است. آریوستو سالهای آخر زندگی را به گلکاری و درختکاری در باغ خود و تجدیدنظر و اصلاح دیوان اشعارش گذراند تا اینکه در نوزدهم اوت 1533میلادی در59 سالگی درگذشت بی آنکه مقامات عالی رتبه دستگاه حکومتی یا مذهبی ارزش نبوغ او را چنانکه شایسته بود، بشناسند.
اكتاویان (گایوس اکتاویوس تورینوسGaius Octavius Thurinus) امپراتور روم كه در سالهای آخر حکومت خود ملقب به اوگوستوس شده بود و ارتش او در سال 36 پیش از میلاد از ایران شكستی سخت خورده بود 19 آگوست سال 14 میلادی درگذشت. وی در جنگ اكتیوم در سال 30 پیش از میلاد بر رقیب خود ماركوس آنتونیوس پیروز شده بود كه در پی این پیروزی ماركوس و همسرش كلئوپاترا یكی پس از دیگری خودكشی كردند. اکتاویان با این که تشنه قدرت مطلق بود تلاش میکرد تا ظاهر جمهوریت را در روم حفظ کند و انتخابی باشد. او درسال 27 پیش از میلاد و در روز گشایش دوره تازه سنای روم کنار گیری خودرا از این سمت تسلیم کرده بود که سنا در همان جلسه با دادن رای اعتماد اورا در سمت امپراتور تثبیت کرد. اکتاویان در سال 20 پیش از میلاد به جای جنگی دیگر با دولت وقت ایران وارد مذاکره شد تا پرچمها، نشانهای نظامی و علائم ویژهای را که رومیها در سه جنگ پیش از آن ازدست داده بودند پس بگیرد که به این هدف رسید. اکتاویان 82 سال عمر کرد. اصطلاح جنگ الفاظ (The War of Words) از زمان اوست که مدتها با رقیب خود مارکوس آنتونیوس دعوای شفاهی داشت و هریک دیگری را متهم میکرد و این اتهامات شامل گذشته و افشاء اشتباهات دوران جوانی هم شده بود.
امیر محمدحسین خاتون آبادی فرزند امیر محمدصالح از عالمان بزرگ امامیه در قرن دوازدهم هجری به شمار میرفته که از محضر پدر و جد خویش - علامه - و آقاجمال و اساتید بزرگ حوزه اصفهان سالها بهرهمند بوده است تا اینکه خود به مقام اجتهاد رسید و از حضور وی اعلامی چند برخاست. از علمای مشهور عصر خویش، فقیه فرزانه، حکیم بلندپایه، فاضل محقق، جامع بین مراتب دانش و نیکی رفتار و زهد و پاکی درون، سبط علامه ملامحمدباقر مجلسی (قدس سره) است. در دوران صفویه شیخالاسلام و امام جمعه اصفهان بوده و در زمان شاه سلطان حسین، وزیر مریم بیگم بوده است. هنگام حمله افاغنه به اصفهان در ۱۱۳۵قمری، زجر و شکنجه بسیار از آنان دیده و بنا به گفته خودش، این مصائب و آلام در تصفیه روح و اصلاح حال او و بیرغبتی به دنیا بسیار مؤثر گردیده است. او، از این فتنه جان سالم به در برده و پس از آن نیز مقام مرجعیت دینی را به عهده داشت. خاتون آبادی - همانطور که پیشتر اشاره شد - از بزرگان فقه شیعه، ادب و حكمت در قرن دوازدهم هجری قمری بود. خاتون آبادی از علمای گرانقدر شیعه، انشایی روان و دلنشین داشت؛ وی روایتها و احادیثی را كه از بزرگان شنیده بود، ثبت و ضبط كرد. آثار خاتون آبادی به صورت مخطوط در بسیاری از کتابخانههای عمومی و خصوصی موجود است، از جمله نسخه شماره ۵۶۹ مسجد اعظم قم قریب به بیست رساله وی را در بر دارد. از معظمله آثاری به جا مانده است که برخی از آنها عبارتاند از: ۱- اسلافه العصر فی محاسن الشعراء بكل مصر؛ ۲- التذكره فی الفوائد النادره؛ ۳- الحدائق الندیه فی شرح الصمدیه؛ ۴- الزهره فی النحو؛ ۵- الطراز الاول فیما علیه من لغه العرب المعمول؛ ۶- الفرائد البهیه فی شرح الفوائد الصمدیه؛ ۷- الكلم الطیب و الغیث الصیب؛ ۸- المخلاه؛ ۹- انوار الربیع فی انواع البدیع؛ ۱۰- رساله فی اغلاط الفیروز آبادی فی القاموس؛ ۱۱- رساله فی المسلسله بالاباء؛ ۱۲- ریاض السالكین فی شرح صحیفه سید الساجدین علیه السلام؛ ۱۳- سلوه الغریب و اسوه الادیب؛ ۱۴- وسیلةالنجاة؛ ۱۵- خزائن الجواهر؛ ۱۶- مفتاح الفرج و ۱۷- نجم الثاقب. خاتونآبادی از جد مادری خود - علامه مجلسی - اجازه روایت داشته است؛ وی در خاتمه مناقب الفضلاء میگوید: وقد استجزت روایة الصحیفة السجادیة (صلواتالله علی من الهمها) من جدی العلامة المجلسی (طیبالله مضجعه) فی اول الصبا قبل اوان الحلم فاجازنی رحمه الله تعالی. دیگر مشایخ اجازه میر محمدحسین عبارتاند از: والد بزرگوارش میر محمدصالح خاتون آبادی، آقاجمالالدین محقق سبزواری، سیدعلی بن احمد مدنی شیرازی، شیخ سلیمان بن عبدالله ماحوزی بحرانی، ملا ابیالحسن شریف فتونی و ملامحمد سراب تنکابنی. جمع کثیری از فضلا نیز از میر محمدحسین خاتون آبادی اجازه روایی داشتند، از جمله: فرزندش امیر عبدالباقی خاتون آبادی، سیدعبدالله جزایری، سیدصدرالدین قمی (متوفی حدود ۱۱۶۰قمری)، ملااحمد بن محمدمهدی شریف خاتون آبادی، ملامحمد شفیع بن نورالدین خاتون آبادی، سید ابیالفتح نصرالله بن حسین موسوی حائری (شهید حدود ۱۱۶۸قمری)، امیر محمدحسین حسینی اصفهانی، شیخ محمد بن محمد زمان کاشانی، شیخ زینالدین خوانساری. امیر محمدحسین خاتون آبادی سرانجام در تاریخ بیست و دوم شوالالمکرم سال ۱۱۵۲ هجری قمری در اصفهان وفات یافت و جسد پاکش به مشهد مقدس انتقال داده شد و در سرداب مدرسه میرزاجعفر مدفون گشت. فرزندان وی نیز از علما و دانشمندان شیعی بهشمار میرفتند، از جمله امیر عبدالباقی که مرحوم سید بحرالعلوم رحمةالله از وی روایت میکند و سبطش محمدحسین بن میرعبدالباقی نیز امام جمعه اصفهان بوده است.
سید نعمت اللَّه جزایری فرزند سیدعبداللَّه كه از نوادگان امام موسی كاظم(ع) به شمار میآید، در حدود سال 1050 قمری در (صباغیه) یكی از مناطق اطراف بصره به دنیا آمد. پس از تحصیل مقدمات در زادگاه خود، عازم شیراز شد و با جدیت به ادامهی تحصیل و تدریس همت گماشت. در ادامهی راه به اصفهان رفت و از محضر درس محقق سبزواری، شیخ حرعاملی، ملامحسن فیض كاشانی و علامه محمد باقر مجلسی و... بهره برد و به سوی قلههای كمال پیش رفت. وی چنان مورد توجهی علامهی مجلسی قرار گرفت كه به مدت چهار سال استاد را در انجام رسالت بزرگش كه تألیف كتاب شریف بحارالانوار بود، یاری كرد و بعدها خود یكی از مدرسان بزرگ اصفهان گردید. نقل است كه بر اثر شدت مطالعه دچار چشم درد شد و داروی پزشكان فایده نبخشید. او به همراه برادر راهی عتبات عالیات گردید و خاك مقدس آن سامان را سرمهی چشمان خویش نمود و شفا یافت. سید جزایری در اواخر عمر به دعوت حاكم خوزستان راهی شوشتر گردید و در آن دیار، مساجد و مدارس دینی فراوانی پی افكند و به تربیت مشتاقان علوم اهل بیت(ع) پرداخت. همچنین از او كتب فراوانی به جای مانده است. سرانجام این عالم ربانی در راه بازگشت از مشهد رضوی بیمار شد و در جایدر - منزلگاهی نزدیك پل دختر - دعوت حق را لبیك گفت و در همان جا به خاك سپرده شد.
صدرالدین ابوبکر محمد بن عبداللطیف از نوادگان ابوبکر خجندی و یکی از برجستهترین شخصیتهای آلخجند است. صدرالدین، دانشهای متداول زمان را در اصفهان فرا گرفت. حدیث را در آن شهر در نزد ابوعلی حداد و نمانم بن احمد و ابوالقاسم اسماعیل بن فضل سراج آموخت. وی در موعظه بسیار توانا بود و در دربار نیز نفوذ کلمه داشت. صدرالدین ابوبکر چندی در بغداد به تدریس در مدرسه نظامیه مشغول شد. در همان زمان در جامعالقصر آن شهر موعظه میکرد، درحالیکه کسان او با شمشیرهای آخته پیرامونش را احاطه کرده بودند. پس از مدتی به اصفهان بازگشت و ریاست شافعیان آنجا را بر عهده گرفت. شیوه زندگی او همچون وزیران بود نه دانشمندان. از حوادث ایام او، شورش امیر بوزابه ، فرمانروای فارس در ۵۴۲قمری / ۱۱۴۷میلادی بود. بوزابه بر ضد سلطان مسعود سلجوقی میجنگید و چون به محاصره اصفهان پرداخت، ابوبکر محمد، دروازههای شهر را به روی او گشود و با او به همکاری پرداخت. بوزابه به پیشنهاد صلح سلطان مسعود وقعی ننهاد و به تعقیب او پرداخت، اما در جنگی که رخ داد، شکست خورد و به اسارت افتاد و سپس به فرمان سلطان هلاک شد. سلطان مسعود چون دانست که ابوبکر محمد با بوزابه دوستی ورزیده است، از او خشمناک شد؛ اما محمد بن عبداللطیف پیش از آنکه گزندی ببیند، همراه برادرش جمالالدین محمود از اصفهان گریخت و به موصل رفت. در آن هنگام، مردم عادی اصفهان به مدرسه شافعیان تاختند و کتابخانه آن را آتش زدند. برادران خجندی در موصل از توجه و استقبال جمالالدین وزیر برخوردار شدند. اما پس از چندی، جمالالدین برای گزاردن حج به مکه رفت. محمد نیز با آماده دیدن اوضاع به اصفهان بازگشت. اهالی شهر از او استقبال کردند - صفر ۵۴۳قمری / ژوئن ۱۱۴۸میلادی - سلطان مسعود سلجوقی نیز گذشته او را فراموش کرد و ریاست شهر را بار دیگر به او سپرد. صدرالدین ابوبکر محمد بن عبداللطیف سرانجام در یکی از سفرهای خود از بغداد به اصفهان در یکی از روستاهای میان راه همدان و کرج، روستایی واقع در استان باختران امروز در تاریخ بیست و دوم شوالالمکرم سال ۵۵۲ هجری قمری / مطابق با ۲۷ نوامبر ۱۱۵۷میلادی شبهنگام به سلامت خفت، ولی بامداد پیکرش را بیجان یافتند. جنازهاش را به اصفهان بردند و در محله سنبلان آن شهر به خاک سپردند. مرگ ناگهانی او، آشوبهایی در اصفهان پدید آورد و گروهی در این میان جان باختند. از او اشعاری به زبان عربی بهجای مانده است. رجال طایفه آلخجند هم از جمله رؤسای مذهبی بودند که بر اثر اهمیت و شهرتی که بهتدریج حاصل کردند، مصدر امور مختلف در اصفهان و از جمله ریاست شافعیه را در اختیار گرفتند. درگاه آلخجند، محل رفتوآمد دانشمندان و شاعران بود. این خاندان نسب خود را به مهلب بن ابی صفرة سردار مشهور اموی میرساندند و در ابتدا در خجند از شهرهای ماوراءالنهر میزیستند. نخستین فرد مشهور از این خاندان، ابوبکر محمد بن ثابت الخجندی است که در مرو سکونت داشت و مردی فاضل و بلیغ بود. نظامالملک او را برای تدریس در نظامیه اصفهان بدان شهر فراخواند و وی در اصفهان بماند و خاندانش نیز شهرت و ریاست یافت. رؤسای آلخجند در رتق و فتق امور اصفهان دخالت داشتند، چنانکه، صدرالدین محمد بن عبداللطیف بن محمد بن ثابت در ۵۴۲قمری / ۱۱۴۷میلادی، اصفهان را علیرغم میل سلطان مسعود بن محمد سلجوقی، به محمود بن محمد و ملکشاه بن محمود تسلیم کرد. از این جهت مورد خشم سلطان مسعود قرار گرفت و ناچار به ترک شهر شد و به موصل رفت. بعد از چندی سلطان مسعود برای وی خلعت و تشریفات فرستاد و او را با برادرش جمالالدین محمود بن عبداللطیف به اصفهان خواست. پسر صدرالدین محمد یعنی صدرالدین عبداللطیف بن محمد، که به سال ۵۸۰قمری / ۱۱۸۴میلادی وفات یافت از فاضلان، ادیبان و شاعران معروف آن عهد بود. خجندیان مردمانی فاضل و شاعر و شاعرپرور بودهاند. این خاندان ممدوح عدهای از شاعران بزرگ سده ششم هجری / دوازدهم میلادی قرار گرفتند که مهمترین آنها، جمالالدین محمد بن عبدالرزاق اصفهانی است.
دوران زندگی ابواسحاق كسایى مروزی، شاعر شیعی مذهب معروف ایرانی، مقارن با اواخر عهد سامانی و اوایل دورهی غزنوی در ایران بود. او در آغاز، شاعری مدیحه سرا بود، اما پس از چندی در پی دگرگونی روحی كه موجب تحول فكری و عقیدتی او شد، زهد و عبادت پیشه كرد و تنها به مدح پیامبر اسلام وخاندان ایشان و وعظ پرداخت. كسایی در ابداع مضامین، بیان معانی و توصیف و تشبیه، قدرت بسیار داشت. او موعظه و حكمت رادر شعر فارسی به كمال رسانید.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و برگزاری اولین انتخابات كه منجر به تعیین نوع حكومت و تشكیل جمهوری اسلامی در ایران گردید، بحث درباره تعیین قانون اساسی نظام در محافل مختلف گسترش یافت. این مرحله از استقرار نظام نیز با تیزبینی و آیندهنگری حضرت امام خمینی(ره) با موفقیت پشت سرگذاشته شد. از اینرو، پیشنویس قانون اساسی به دستور حضرت امام نگارش یافت و پس از بحث و بررسی پیرامون آن به اطلاع مردم رسید. هرچند در مسیر تصویب قانون اساسی كارشكنیهایی صورت گرفت، ولی در دوازدهم مرداد سال 1358 انتخابات خبرگان قانون اساسی صورت گرفت و در 28 مرداد آن سال نیز اولین جلسه مجلس خبرگان قانون اساسی با پیام حضرت امام(ره)، آغاز گردید. سرانجام مجلس خبرگان پس از سه ماه تلاش و فعالیت فوق العاده، كار پر مسؤولیت تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را در بیست و چهارم آبان 1358در 12 فصل و 175 اصل و با یك مقدمه و مؤخّره تنظیم نمود و در دوازدهم آذر سال 1358 به تصویب نهایی ملت ایران رسید.
حدود 600 نفر از دانشجویان سازمان های مختلف دانشجویی ایران در خارج از کشور، به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد برکناری دکتر محمد مصدق در لندن راهپیمایی برپا کردند. دانشجویان ضمن سردادن شعار، خواستار سرنگونی رژیم شاه شدند و این رژیم را دست نشانده امپریالیسم خواندند.
توضیح آنکه ساعت ده بعدازظهر هنگامی که 700 نفر از مردم آبادان مشغول تماشای فیلم گوزنها بودند یک مرتبه سینما طعمه حریق شد و مردم برای فراز از مهلکه به درهای خروجی حمله بردند متأسفانه درها از بیرون قفل شده بود و در این ماجرای ضد انسانی و بشری 377 زن و مرد و کودک جان خود را به وضع فجیعی از دست دادند.