چهره بارز «حبیب» همیشه در تاریخ مانند خورشیدی تابان، درخشیده و می درخشد؛ چرا كه او از اصحاب پیامبر گرامی اسلام به حساب می آمد، و از آن حضرت حدیثهای زیادی شنیده بود.
از سوی دیگر، شركت او در سن ۷۵ سالگی، در نهضت نورانی كربلا و دفاع از حریمِ ولایت از صحنههای پرشكوه و نورانی زندگی سرشار از معنویت او است. نام اصلی «حبیب بن مظاهر» (۱) است، بزرگ مردی از طایفه «بنی اسد» و از صحابه رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله).
وی یك سال پیش از بعثت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) به دنیا آمد؛ دوران كودكی او همزمان با سالهایی بود كه پیامبر(صلی الله علیه و آله) در مكّه مكرمه مردم را به توحید و خداپرستی دعوت می نمود.
فیض دیدار پیامبر (صلی الله علیه و آله)، توفیقی بود كه حبیب را، از همان اویل جوانی با معارف دینی و سرچشمه زلال تعالیم اسلام، آشنا ساخت.
بنابراین حبیب از جمله كسانی است كه به فیض دیدار پنج امام معصوم، نائل آمده است.
چهره اش زیبا و جمال معنوی او به حدّ كمال رسیده بود.(۲) به طوری كه در عبادت، شجاعت، علم، زهد و در دفاع از حریم ولایت زبانزد دیگران شده بود.
حبیب بن مظاهر مورد علاقه پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)
نقل شده كه: پیغمبر خاتم(صلی الله علیه و آله) روزی با جماعتی از اصحابش، از جایی عبور می كردند؛ ناگهان دیدند چند نفر از بچه ها، با یكدیگر بازی می كنند.
پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) جلو رفتند و نزدیك یكی از بچه ها نشستند، و دست نوازش بر سر او كشیدند، سپس پیشانی او را بوسیدند و با ملاطفت و مهربانی، او را پهلوی خود نشاندند!
اصحاب، از این عمل حضرت سؤال كردند. حضرت فرمودند : روزی دیدم، كه این طفل با حسینم بازی می كرد، و در حین بازی، خاكِ زیر پای «حسین» را برمی داشت و به صورت و چشمهایش میمالید.
پس؛ من هم او را دوست میدارم. چون او فرزند مرا دوست میدارد، و جبرئیل خبر داده: او در واقعه كربلا از انصار و یاران حسینم خواهد بود.(۳)
در تقریرات، «مرحوم حاج شیخ جعفر تستری» احتمال داده كه، آن طفل «حبیب بن مظاهر» بوده است.
علم حبیب
پس از وفات جانسوز رسول گرامی(صلی الله علیه و آله) حبیب بن مظاهر با حضرت علی(علیه السلام) بیعت نمود، و در خط ولایت علی بن ابیطالب(علیه السلام) قرار گرفت.
چون بارها، از پیامبر عظیم الشأن اسلام(صلی الله علیه و آله) شنیده بود: «اَنَا مَدینَةُ العِلْم و عَلِیٌّ بابُها فَمَن اَرادَ المَدینَة فَلْیَأتِ الباب». یعنی «من شهر علمم و علی درِ آن شهر است، هر كس كه علم میخواهد از در آن وارد شود».
لذا محضر حضرت علی(علیه السلام) را مغتنم شمرده و در شمار یاران خالص و حواریون و شاگردان ویژه حضرت قرار گرفت (۴) و دانشهای گرانبها و فراوانی از حضرت علی(علیه السلام) آموخت.
او در جمیع علوم و فنون، همچون فقه، تفسیر، قرائت، حدیث، ادبیات، جدل و مناظره تبحّر داشت تا آنجا كه مایه اعجاب و شگفتی دیگران بود (۵)
یكی از دانشهای او «علم بلایا و منایا» بود. یعنی: پیشگویی حوادث و خبر داشتن از وقایع آینده، و تاریخ.
شجاعت حبیب
«حبیب بن مظاهر» مردی شجاع، باصلابت و با قدرت بود، به طوری كه در تمام جنگهایی كه در دوران حكومت حضرت علی(علیه السلام) رخ داد؛ حضوری فعال و چشمگیر داشت، و در آن زمان بعنوان یكی از شجاعان بزرگ كوفه در زمره یاران امام(علیه السلام) بود(۶)
در روز عاشورا نیز با شجاعت تمام، در مقابل لشگر عمر سعد ایستاد و شروع به نصیحت و اندرز كرد.
بلكه، آن خفتگان و اسیران هوای نفس را، بیدار كند. خلاصه، «حبیب» شخصی بود كه تنها از خدا می ترسید و با تمام وجود و شجاعت بسیار، كمر همّت، به یاری و دفاع از حریم ولایت و امامت، بسته بود.
عبادت حبیب
حبیب مردی عابد و پارسا بود. تقوی و حدود الهی را رعایت می كرد. حافظ كل قرآن كریم بود و هر شب به نیایش و عبادت خدا میپرداخت. (۷)
به فرموده امام حسین(علیه السلام) در هر شب یك ختم قرآن می كرد. (۸)
مردی بود كه حتی آخرین شب عمر خود را (شب عاشورا)، به نیایش با پروردگار سپری كرد.
زهد حبیب
او حلال و حرام الهی را رعایت مینمود. زندگی پاك و سادهای داشت. آنقدر به دنیا بی رغبت بود و زهد را، سرمشق زندگی خود قرار داده بود، كه هر چقدر به او پیشنهاد امان و پول فراوان شد؛ نپذیرفت، و گفت: «ما نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) عذری نداریم كه زنده باشیم، و فرزند رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را مظلومانه به قتل برسانند».(۹)
به تحقیق می توان گفت: «حبیب بن مظاهر» از جمله افرادی است كه امیرالمؤمنین(علیه السلام) درباره آنان فرموده است:
«ارادَتْهُمُ الدُّنْیا فَلَمْ یُریدُوها» (۱۰) یعنی: دنیا به آنان روی می آورد ولی آنها به دنیا پشت كرده و با بی رغبتی و بی اعتنایی از كنار آن می گذرند.
چهره حبیب از آغاز نهضت حسینی تا شهادت
بعد از شهادت امام حسن(علیه السلام) شیعیان به امام حسین نامه نوشته، آن حضرت را به قیام علیه معاویه دعوت كردند.
نخستین نامه در خانه «سلیمان بن مریم خزاعی» ـ كه از شیعیان مخلص بود ـ نوشته شد.
این دعوتنامه با امضای چهار تن از بزرگان كوفه، توسط «عبداللّه بن مسمع همدانی» و «عبداللّه بنوال» به مكه ارسال شد؛ كه «حبیب بنظاهر» یكی از امضاكنندگان این نامه بود.(۱۱)
حبیب از جمله كسانی است كه به فیض دیدار پنج امام معصوم، نائل آمده است. بنابراین میبینیم كه حبیب، از همان اول فعالیت خود را برای این نهضت الهی شروع می كند و همراه «مسلم بن عوسجه» كه به طور پنهانی در كوفه برای «مسلم بنعقیل» از مردم بیعت میگ رفتند؛ و در این راه از هیچ اقدامی كوتاهی نمیكردند.(۱۲)
حبیب بن مظاهر این پیرمرد عارف و آگاه، مصمّم بود كه به هر قیمتی شده، خود را به كاروان كربلا برساند؛ شب به راه می افتاد و روز استراحت می كرد تا در بند مأموران «ابن زیاد» اسیر نشود.
سرانجام روز هفتم ماه محرم، در كربلا، به كاروان امام حسین(علیه السلام) پیوست.(۱۳)
به محض رسیدن به كربلا، مجددا وفاداری خود را نسبت به امام(علیه السلام) در میدان عمل به نمایش می گذارد.
همین كه مشاهده نمود یاوران امام اندك و دشمنان او بسیارند، به امام حسین(علیه السلام) عرض كرد: «در این نزدیكی، قبیلهای از «بنی اسد» هستند، اگر اجازه دهید پیش آنها رفته، آنان را به یاری شما دعوت كنم، شاید خداوند هدایتشان كند.» بعد از اینكه حضرت اجازه داد، با عجله خود را به آنان رسانید و شروع به نصیحت و موعظه كرد. (۱۴)
شهادت
او، عاشق شهادت بود. دلش برای شهادت می طپید. شب عاشورا را به عبادت و مناجات با معبود خویش مشغول بود، و لحظه شماری میكرد تا روز عاشورا فرا رسد و در ركاب مولا و سرور خویش، شربت شهادت را بنوشد.
بالاخره، نوبت جانفشانی فرا رسید. آن مجاهد پیر و عاشق كه روحیه ای جوان و شاداب داشت؛ با شمشیری برّان به میان سپاه دشمن نفوذ كرده، آنان را از دم تیغ می گذراند و این گونه رجز میخواند: «من حبیب، پسر مظاهر، زمانی كه آتش جنگ برافروخته شود، یكه سوار میدان جنگم، شما گرچه از نظر نیرو و نفر از ما بیشترید، لیكن ما از شما مقاومتر و وفادارتریم، حجت و دلیل ما برتر، منطق ما آشكارتر است و از شما پرهیزكارتر و استوارتریم.» (۱۵)
حبیب بن مظاهر، با آن سن زیاد همچون یك قهرمان شمشیر میزد، و ۶۲ نفر از افراد دشمن را به درك واصل كرد.
تشنگی و خستگی بر او چیره شده بود، ناگهان، در این هنگام «بدیل بن مریم عقفانی» به او حمله كرد و با شمشیری بر فرق او زد، دیگری با سر نیزه به او حمله كرد، تا اینكه حبیب از اسب بر زمین افتاد، محاسن او با خون سرش خضاب شد. سپس «بدیل بن مریم» سر مطهرش را از تن جدا كرد.
شهادت این پیر عاشق، بر یاران امام(علیه السلام) و خود امام(علیه السلام) بسیار گران بود.
حضرت خود را به بالین او رسانید. چنان شهادت «حبیب» در امام اثر گذاشته بود كه فرمود:
«احتسب نفسی و حماة اصحابی»: پاداش خود و یاران حامی خود را، از خدای تعالی انتظار میبرم. (۱۶) ای حبیب! مردی با فضیلت بودی كه در یك شب قرآن را ختم میكردی. (۱۷)
سرانجام «حبیب بن مظاهر اسدی» یار با وفای اباعبداللّه الحسین(علیه السلام) در سن ۷۵ سالگی، در تاریخ دهم محرمالحرام، سال ۶۱ هجری قمری، در سرزمین مقدس كربلا به فیض شهادت نائل آمد.
افرادی امثال حبیب، عاشق حقیقی و واقعی اهل بیت (علیهم السلام) بوده اند، اراده آنها تنها زبانی نبود؛ بلكه سعی می كردند در عقیده و افكار، اخلاق، بینش سیاسی، زندگی فردی و اجتماعی به گونهای رفتار نمایند كه ائمه (علیهم السلام) دستور داده اند.
پی نوشت:
_____________________________________________
۱. تقی الدین الحسن بن علی بن داود حلّی ، الرّجال .
۲. قاضی نوراللّه ، مجالس المؤمنین ، ص ۳۰۸ . السید محن الامین ، اعیان الشیعه ، ج ۴ ، ص ۵۵۴
۳.علامه مجلسی ، بحارالانوار ، ج ۱۰ ، حاج محمد هاشم خراسانی ، منتخب التواریخ ، ص ۲۷۸ .
۴.السید محن الامین ، المجالس السنیه فی مناقب و مصائب العتره النبویه ، ج ۱ .
۵.امالی منتخبه ، ص ۴۹ .
۶.محمد بن طاهر سماوی ، ابصار العین فی انصار الحسین(علیه السلام)، ص ۵۶ .
۷. السّید محن الامین ، اعیان الشیعه ، ج ۴ ، ص ۵۵۴ .
۸.ترجمه نفس المهموم ، شیخ عباس قمی ، ص ۳۴۳ .
۹. كشی، رجال.
۱۰. سید رضی، نهجالبلاغه، خطبه همام.
۱۱. شیخ مفید، ارشاد، ج ۲، ص ۳۵ ـ ۳۴.
۱۲. السید محسن الامین، اعیان الشیعه، ج ۴، ص ۵۵۴.
۱۳. همان.
۱۴. محمد بنطاهر سماوی، ابصار العین فی انصار الحسین، ص ۵۷.
۱۵. تاریخ طبری، ج ۷.
۱۶.السید محسن الامین، مجالس السنیة، ج ۱؛ تاریخ طبری، ج ۷، ص ۳۴۹.
۱۷.حاج شیخ عباس قمی، منتهی الامال، ص ۴۳۰؛ حاج شیخ عباس قمی، ترجمع نفس المهوم،
ص ۳۴۳.
منبع : عقیق