مس و اثرات آن در بدن

مقدار مس در بدن يک فرد سالم بين 100 تا 150 ميلي گرم تخمين زده مي شود. مس به طور وسيعي در طبيعت پخش و توزيع شده است. حتي برنامه هاي غذايي فقير و نامناسب نيز، نيازهاي افراد به مس را تامين مي کنند.

کمبود اين عنصر نادر است. کمبود مس (hypocupremia) معمولا در بيماران مبتلا به نفروزيس(نارسايي کليه)، ويلسون، مبتلايان به سوء تغذيه پروتئين – انرژي و نوزاداني که در درازمدت تنها با شير گاو تغذيه شده باشند، ديده مي شود.

نوتروپني (neutropenia) بهترين علامت مربوط به کمبود مس مي باشد. نوتروپني عبارت است از کاهش غير طبيعي تعداد گلبول هاي سفيد خون.

افزايش مس(hypercupremia) در بدن به دلايل زير است:

* دريافت بيش از اندازه آن که اين مساله بيشتر در نتيجه پخت و پز و تهيه غذا در ظروف مسي رخ مي دهد. 

* به همراه بيماري هاي حاد و مزمن مانند سرطان خون، بيماري هوچکين(سرطان غدد لنفاوي)، کم خوني شديد، هِموکروماتوزيس(بيماري که در آن جذب و ذخيره آهن بالا مي رود و موجب آسيب به اندام هاي بدن، بي رنگي پوست و ديابت مي شود)، انفارکتوس ميوکارد(سکته قلبي) و پرکاري غده تيروئيد.

کبد مهم ترين منبع ذخيره مس در بدن مي باشد. مقدار بسيار کمي از آن نيز در خون يافت مي شود.

مس موجود در مغز و کبد جنين و نوزاد بيشتر از افراد بالغ است. اين ميزان بالاتر مس، براي پيشگيري از کمبود آن در دوران شيرخوارگي(مانند آن چه در مورد آهن نيز وجود دارد) است.

مس به عنوان کاتاليز کننده ي فعل و انفعالات شيميايي مربوط به ساخت هموگلوبولين(جزء حمل کننده اکسيژن خون) عمل مي کند.

بيشترين غلظت مس موجود در بدن، در کبد و قسمت هاي اصلي سيستم عصبي مرکزي مخصوصا مغز يافت مي شود. مس در کبد ذخيره شده و از طريق اسيدهاي صفراوي دفع مي شود. مس بايد در بدن با يک پروتئين ترکيب شود تا قابل استفاده گردد.

مس در همه سلول هاي بدن انسان يافت مي شود. اين ريز مغذي يک عنصر ضروري براي توليد ملانين در پوست انسان مي باشد. ملانين مسئول ايجاد رنگ در چشم، مو و پوست مي باشد.

مس يک آنتي اکسيدان قوي است؛ به اين ترتيب که راديکال هاي آزاد را از بين مي برد و از آسيب هاي سلولي ها جلوگيري مي کند. به نظر مي رسد که اثرات ضد سرطاني نيز داشته باشد.

دستبندهاي مسي که براي درمان آرتريت(التهاب مفاصل) استفاده مي شوند، چنين اثري ندارند، بلکه مس درون بدن مي تواند برخي از دردهاي آرتريتي را آرام کند.

در بدن انسان، مس به استفاده بهينه از آهن و به کارگيري آن در بدن کمک مي کند.

تعادل مس در بدن ممکن است به دليل دريافت بيش از حد غذاهاي پُر فيبر، آهن زياد و يا ويتامين C بالا به هم بخورد.

اگر دريافت روي نسبت به مس نيز بيش از نسبت 10 به 1 باشد، مي تواند با جذب و متابوليسم آن در بدن مداخله نمايد. 

منابع غذايي مس:

منابع غذايي مس شامل غلات سبوس دار ، آجيل، حبوبات، جگر و دل و قلوه، کاکائوي تيره ، سبزي هاي برگ سبز تيره، مرغ، غذاهاي دريايي ، آلو و سويا مي باشد.

فوايد مس:

* مس به اکسيده شدن گلوکز و در نتيجه آزاد شدن انرژي در بدن کمک مي کند.

* به جذب آهن توسط بدن کمک مي کند.

* به غده تيروئيد براي تعادل درترشح هورمون ها ياري مي رساند.

* به عنوان حمل کننده اکسيژن در خون عمل مي کند.

* به تامين اکسيژن لازم براي بافت هاي بدن(به منظور افزايش سطح انرژي بدن) از جمله مغز کمک مي کند.

* به عملکرد مغز و اعصاب کمک مي کند.

* براي عملکرد اسيدآمينه تيروزين(به منظور عامل رنگ) لازم مي باشد.

* براي ساخت سلول هاي قرمز خون ضروري است.

* جزئي از آنزيم ضروري براي سنتز هورمون آدرنالين مي باشد.

* با فعاليت آنزيم هاي روده اي در ارتباط نزديک مي باشد.

* سطح مس در بدن با سطح استروژن در ارتباط است.

* مس ميزان آدرنالين، نوراپي نفرين و دوپامين را افزايش مي دهد.

* سطوح پايين مس موجب خفگي سلول ها و فقدان اکسيژن در آن ها مي شود.

علائم کمبود مس:

کمبود مس منجر به بروز موارد زير مي شود:

* تهي سازي و تخليه اکسيژن در سلول ها

* کاهش HDL  کلسترول(کلسترول خوب)

* مشکلات پوستي

* التهاب قوزک پا

* کم خوني

* کم شدن آنسفالين هاي مغزي

* توهم هاي شنوايي

* افسردگي

علائم مسموميت(دريافت بيش از حد):

دريافت بالاي مس منجر به سردرد، کاهش قند خون ، افزايش ضربان قلب و تهوع مي شود.

مس اضافي در مغز و کبد ته نشين شده، به کليه ها آسيب مي رساند و مانع توليد ادرار مي شود. مسموميت با مس باعث کم خوني و ريزش مو در خانم ها مي شود.

مقدار بالاي مس با عنصر روي که براي ساخت آنزيم هاي گوارشي لازم است تداخل مي کند.

ديده شده خيلي از افراد داراي مس بالا از پروتئين بدشان مي آيد و بيشتر به سمت رژيم هاي با کربوهيدرات بالا کشيده مي شوند، زيرا اين افراد به سختي مي توانند پروتئين غذايشان را هضم کنند.

مسموميت با مس در کودکان با بيش فعالي ، اختلالات يادگيري مانند اختلال خواندن و نوشتن، اختلال نقص توجه و عفونت گوش در ارتباط است.

از ديگر علائم مسموميت مس که با روانشناسي در ارتباط است مي توان به علائم اوتيسم(مثل افسردگي، توهم، بي خوابي ، پارانوئيد، تغييرات شخصيت، جنون) و علائم اسکيزوفرني(مانند تحريک پذيري زياد، عدم آگاهي و درک نسبت به حواس پنجگانه و زمان) اشاره کرد.

ميزان نياز روزانه:

دريافت توصيه شده براي مس حدود 2 تا 3 ميلي گرم در روز مي باشد. اين مقدار بيش از دريافت معمول در رژيم غذايي است. اگر مي خواهيد مکمل مس را مصرف نماييد، حتما قبل از مصرف مکمل ها، بايد با يک پزشک مشورت نماييد.

چند نکته مهم:

سندرم منکز (Menkes):

يک اختلال ارثي ايجاد شده در اثر کمبود مس مي باشد که علائم آن عبارتند از: موي فرفري و وز، عقب ماندگي ذهني، سطح پايين مس در خون و ناتواني در توليد آنزيم هايي که به مس نياز دارند.

بيماري ويلسون (Wilson):

بيماري است که موجب تجمع مس در بافت ها مي شود و به دنبال آن آسيب هاي زيادي در بافت ها ايجاد مي گردد.

از هر 30000 نفر، يک نفر به اين بيماري مبتلاست. در اين بيماري کبد مس را به خون يا صفرا ترشح نمي کند. علائم اوليه اين بيماري شامل: آسيب مغزي، رعشه، سردردهاي شديد، ناتواني در صحبت کردن، عدم هماهنگي و جنون مي باشد.

سطوح پايين مس در خون، سطوح بالاي مس در مغز، چشم ها و کبد موجب سيروز کبدي مي شود.

منبع:  http://www.healthvitaminsguide.com/minerals/copper